داروسازی صنعتی :

1-مقدمه :

-تاریخچه ی پیدایش داروسازی صنعتی
-انواع استانداردها و قوانین
-مدیریت تولید
-پرسنل
–ساختمان و دستگاه
-مستندات و مستند کردن
-تولید
-کنترل کیفیت
-پاکیزگی و نظافت و بهداشت در کارخانه

• معتبر سازی
  -اموزش
• 
  

  2-تاریخچه ی پیدایش داروسازی صنعتی :

• 
  شروع استانداردگذاریهای مدرن در داروسازی صنعتی به سال 1820 میلادی برمیگردد.
  برای اولین بار کتابی به نام فارماکوپه ایالات متحده بوسیله ی یک سازمان غیر دولتی منتشر گردید.
  در آن زمان عمدتا این کتاب شامل مراحل ساخت تعدادی از فراورده های دارویی بود.
  راهنمای GMP در دنیا در مورد داروسازی صنعتی در سالیان اخیر انواع جدید رهنمودها مثل متون GMP مربوط به شرایط ساخت مواد موثره ی داروییAPI و متون ساخت اشکال دارویی ارایه کرده است .
  در سالهای 1980 تا 1990 و خصوصا دهه ی اول هزاره سوم تعداد قابل توجهی از سازمانها ی نظارتی ملی و منطقه ای اقدام به انتشار و ویرایش رهنمودها و بسط مفاهیم جی ام پی در مورد داروسازی صنعتی نمودند.
• 
  کنوانسیون بازرسی دارویی اروپا ( Pharmaceutical Inspection convention)در سال 1970 بمنظور تسهیل صادرات و واردات در کشورهای اتحادیه ی اروپا و انجام یکسان و هما هنگ بازرسیهای کارخانه های داروسازی اروپا تاسیس گردید.
  این سازمان بمانند تفاهم نامه ای مابین ده کشور اروپایی برای امور بازرسی شرکتهای دارویی عمل کرد.
  با گذشت زمان دیگر شرکتهای اروپایی به ان ملحق شدند.
  دارنده ی پروانه بهره برداری باید محصولات دارویی خود را به گونه ای بسازد تا از مناسب بودن انها با مورد استفاده ی این محصولات مطمین باشد.
  این محصولات باید با الزامات پروانه ی ورود به بازار منطبق بوده و بیمار را در خطر و ریسکهای مرتبط با اثر بخشی قرار ندهد.
  رسیدن به این اهداف مذکور مسیولیت مدیریت ارشد شرکت بوده و مشارکت تمام پرسنل در بخشهای مختلف ،تامین کنندگان و توزیع کنندگان را می طلبد.
• 
  

  3- پرسنل:

• 
  این اصل دردو بخش آموزش و بهداشت شخصی تقسیم بندی میشوند.
  استقرارو حفظ یک سیستم موفق QA و ساخت صحیح محصولات در داروسازی صنعتی بستگی به پرسنل ان سازمان دارد.
  لذا لازم است پرسنل واجد شرایط و کافی بمنظور انجام کلیه ی اموری که مسیولیتهای ان سازنده است در شرکتهای داروساز موجود باشد.
  باید هر شخص مسیولیت خود را کاملا درک کند.
  هر شرکت داروسازی باید تعداد کافی پرسنل واجد شرایط و با تجربه داشته باشد.
  مسیولیتهای محول به هر شخصی نباید بیش از حد بوده تا خطری متوجه محصول نشود.
  طبق قوانین داروسازی صنعتی ساختمان و دستگاه ها در شرکتهای داروسازی باید به گونه ای مکان دهی ،طراحی ،ساخت و ساز ،جرح ،تعدیل ،حفظ و نگهداری شوند که مناسب عملیاتی باشند که باید انجام دهند.
  طراحی و چیدمان بخشها در ساختمان و استقرار دستگاه ها باید با هدف بحداقل رساندن خطرات ناشی از اشتباهات و همچنین امکان تمیز کاری موثر و حفظ و نگهداری ساختمان و دستگاه ها باشد تا از آلودگی متقابل ،تجمع گرد و کثیفی و بطور کلی هرگونه اثر سو روی کیفیت محصول اجتناب شود.
  برخی از موارد مهم در این بخش عبارتند از:
  –طراحی و ویژگیها ی ساختمان.
  -نور و روشنایی.
  -تهویه ،فیلتراسیون هوا،گرم و سرد کردن هوا.
  -لوله کشی .
  -فاضلاب و ضایعات.
  -دسشویی و توالتها.
  -پاکیزگی و نظافت کارخانه.
  -حفظ و نگهداری ساختمان.
• 
  

  4- مستندات و مستند کردن:

• 
  مستند کردن یا مستند سازی رکن اصلی تضمین کیفیت را تشکیل میدهد.
  مستند سازی کتبی و واضح از اشتباهات ناشی از ارتباطات شفاهی جلوگیری نموده و ضمنا اجازه ردیابی سابقه ی بچ یا بچ رکورد را فراهم میسازد.
  مشخصات،فرمول ساخت و دستورالعملهای ساخت و بسته بندی ، روشهای کاری و سوابق باید عاری از اشتباه بوده و بصورت کتبی موجود باشند و همچنین خوانا بودن مستندات اهمیت زیادی دارد.
  -مستندات باید به دقت طراحی ،تهیه ،مرور و بررسی وتوزیع شوند .
  و همچنین باید با پروانه بهره برداری و پروانه ی بازار منطبق و سازگار باشند.
  -که البته باید توسط افراد مجاز ،تایید ،امضا و تاریخ شوند.
  -ماهیت و هدف در یک سند باید بطور واضح توضیح داده شود.مستندات باید با نظم خاص نوشته و مرتب شده باشند. تا بتوان ان رابه اسانی کنترل نمود .
  فعالیتهای تولیدی باید از روشهای کتبی یا SOP های کاملا واضح و روشن تبعیت کنند.
  فعالیتهای تولیدی باید منطبق بر اصول عملیات خوب ساخت بوده تا محصولات حاصل از کیفیت لازم برخوردار بوده و منطبق بر پروانه بازار و پروانه بهره برداری باشند.
  تولید باید توسط افراد با کفایت انجام ونظارت شود.
  -کلیه ی امور کارکردن و جابجایی مواد و محصولات مثل رسید و قرنطینه ،نمونه برداری ،انبارداری ،برچسب زنی ،توزین ،فراوری و تولید ،بسته بندی و توزیع باید بر طبق روشهای کتبی یا دستورالعملهای کتبی انجام شده و در صورت لزوم انجام ان کار مستند،ثبت و سابقه شود.
  تمامی مواد رسیده باید کنترل و چک شوند تا از صحت محموله با سفارش اطمینان شود.
  ظروف مواد باید تمیز شده و در صورت لزوم بر روی انها برچسب حاوی اطلاعات لازم الصاق شود.
• 
  

  5- کنترل کیفیت:

• 
  کنترل کیفیت در گیر و دل نگران فعالیتهایی مثل نمونه برداری ،تعیین مشخصات ، ازمایش کردن و همچنین سازمان دهی ،مستند سازی و ازاد سازی میباشد تا اطمینان حاصل شود که کلیه ی ازمایشهای لازم و مرتبط انجام شده و هیچ ماده ای برای استفاده و هیچ محصولی برای فروش ازاد نمیشود.
  کنترل کیفیت محدود به فعالیتهای ازمایشگاهی نمیباشد بلکه باید در کلیه ی تصمیم گیریها مرتبط با کیفیت محصول درگیر باشد.
  استقلال کنترل کیفیت از تولید جهت عملکرد رضایت بخش کنترل کیفیت باید یک امر اساسی تلقی شود.
  هر شرکت داروسازی باید دارای یک واحد کنترل کیفیت باشد.
  واحد کنترل کیفیت باید از قسمتهای دیگر مستقل باشد و لازم است فعالیتهای ازمایشگاه QC تحت اداره ی شخصی واجد شرایط و با تجربه باشد ، شخصی که یک یا چند لابراتور کنترل در اختیار و قلمرو مدیریت او باشد.
  باید در تمام مراحل ساخت محصولات دارویی سطح بالایی از نظافت ، بهداشت و تمیزی در کل کارخانه در قسمتهای مختلف تولیدی بکار گرفته شود. دامنه ی عملکرد نظافت کارخانه و بهداشت کاملا وسیع بوده و در برگیرنده ی موارد زیر است:
  -پرسنل.
  -ساختمان و زمین.
  -دستگاه ها ماشین الات و وسایل.
  -مواد تولیدی و ظروف بسته بندی.
  -مواد و وسایل تمیز کننده و ضد عفونی کننده.
  -هر چیزی که میتواند یک منبع الودگی برای محصول دارویی محسوب شود.
  6- معتبر سازی:
  عناصر اصلی برنامه معتبر سازی یک شرکت داروسازی میبایست تعریف شود.و شرح این امور باید در برنامه ی جامع معتبر سازی مستند شود.
  باید برنامه ی معتبر سازی دستگاه ها و معتبر سازی روشها در سازمان مستقر و اغاز شود و با ارایه ی دلایل و شواهد مستند و کتبی ثابت شود که :
  -امعتبر سازی طراحی (DQ )
  -معتبر سازی نصب (IQ )
  -معتبر سازی کار کردن (PQ)
  طبق تعریف مستند سازی در اتاق تمیز کلیه ی فرایندهای تاثیر گذار بر محصول اعم از تغییرات مهم در ساختمان ، دستگاه ها،و روشها که می توانند برر روی اثر بخشی محصول بطور مستقیم یا غیر مستقیم اثر بگذارند ، معتبر سازی شوند.
  هر شرکت داروسازی موظف است بر طبق یک برنامه ی کتبی برای کلیه ی پرسنلی که وظایف انها مرتبط به تولید و ازمایشگاه کنترل کیفیت میشود ،برنامه ی اموزشی فراهم کند.
  علاوه بر اموزشهای پایه در خصوص مبانی تیوری و عملی جی ام پی ، لازم است برای پرسنل تازه استخدام شده همچنین در رابطه با وظایف خود اموزش در نظر گرفته شود.
  اموزش مستمر نیز ضروری است و کارایی ان در کارکرد پرسنل باید ارزیابی شود ، سابقه ی اموزش هر فرد نیز باید بایگانی شود.
• 
•